België had de wereldkaart opnieuw kunnen uittekenen

4 september 2026, de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties keurt de resolutie “Correct the Map” goed met 164 stemmen voor, één tegenstem en zes onthoudingen. De resolutie moedigt overheden, scholen, internationale organisaties en technologiebedrijven aan om vaker equal-area-projecties te gebruiken, in het bijzonder Equal Earth, wanneer de onderlinge grootte van landen en continenten van belang is. Kaarten bepalen immers mee hoe groot, dichtbij of belangrijk we landen en continenten aanvoelen. Wie vaak naar een kaart kijkt, krijgt ongemerkt een andere indruk van de wereld dan hoe die er werkelijk uitziet. 

De Mercatorprojectie wordt verguist. Ze vergroot gebieden op hoge absolute breedtegraden sterk uit, zowel richting Noordpool als richting Zuidpool. Daardoor lijkt Groenland groter dan Afrika, terwijl Groenland in werkelijkheid ongeveer veertien keer zo klein is. In het zuiden wordt Antarctica extreem uitvergroot. De zuidelijke continenten worden vrij correct qua oppervlakte afgebeeld. Het is vooral in vergelijking met de noordelijke landen dat het fout loopt.

Kaartblad uit de Grootste Atlas ter Wereld, MAP-Mercator, Sint-Niklaas, België.

Heeft Mercator zich dan zo vergist?

Neen. Bij omzetting van een bol naar een plat vlak (de kaart) geldt altijd kiezen is verliezen. Wie de bol plat maakt, moet kiezen welke eigenschappen behouden blijven — oppervlakte, vorm en hoeken, afstand of richting. 

In werkelijkheid worden breedtecirkels op onze aardbol kleiner naarmate je van de evenaar naar een pool gaat. Met navigatie als doel maakte Mercator de breedtecirkels op de kaart overal even breed als op de evenaar. Hierdoor worden ze horizontaal uitgerekt. Bij 60° noorder- of zuiderbreedte is de horizontale grootte van een breedtecirkel bij Mercator 2 maal te groot.

Deze verdeling van de aarde in gelijke vierkanten maakt de Mercatorprojectie ook zeer geschikt voor digitale kaarten. Zeer veel digitale kaarten gebruiken de web-Mercator projectie als basis om de wereld te verdelen in zoomniveaus en voorspelbare vierkante kaarttegels, of tiles.

Equal Area, want size matters

De VN-resolutie verbiedt Mercator niet en schrijft geen universele vervanger voor. Ze vraagt om bewuster te kiezen voor een equal-area-projectie wanneer het correct weergeven van relatieve oppervlakte ertoe doet. Bij wereldwijde kaarten rond klimaat, landgebruik, energie, ontbossing, biodiversiteit, bevolking of ontwikkelingsindicatoren, vormt oppervlakte niet louter een grafisch detail, maar ook een deel van de inhoudelijke boodschap.

Case closed zou je denken? Niet helemaal. Wanneer we een wereldbol vergelijken met wat we zien op de kaart, lijkt een conforme projectie zoals Mercator immers meer correct dan een equal area projectie omwille van vomvervorming. Niet onbelangrijk voor onze perceptie van wat juist lijkt, en wat niet. 

Er bestaan vele equal-area projecties. In het MAP-Mercator museum in Sint-Niklaas kan je bijvoorbeeld een wereldkaart in de Gall-Peters projectie bewonderen in de Grootste Atlas ter Wereld.

Een gemiste kans voor België

De Belgische cartograaf Frank Canters ontwikkelde een reeks projecties die niet één eigenschap perfect willen bewaren, maar zoeken naar een evenwicht tussen oppervlakte, vorm en afstand. Zo zijn Canter's projecties ontworpen voor algemene wereldkaarten met zo weinig mogelijk gemiddelde vervorming: geen extreme uitvergroting zoals bij Mercator en geen uitgesproken vormvervorming zoals bij sommige oppervlaktegetrouwe projecties.

Een compromis-à-la-Belge dus, ingewikkeld, maar elke partij heeft het gevoel dat ze haar slag thuis haalt. Na Gerardus Mercator had België met Frank Canters zo een nieuwe, evenwichtige visie op de wereldkaart kunnen uitdragen.

Ontdek het zelf

Wie zelf wil ontdekken hoe kaarten onze blik op de wereld vormen, kan terecht in MAP – Mercator in Sint-Niklaas. Het enige Belgische museum dat volledig aan cartografie is gewijd. Je vindt er de originele globes van Gerardus Mercator terug, interactieve installaties, hedendaagse kaartverhalen én de grootste atlas ter wereld.

Meer info over MAP-Mercator: https://mapsint-niklaas.be/mercator

Voor de map projection nerds onder ons: https://map-projections.net/ 

NOOT: bij het schrijven van deze blog gebruikte de schrijver AI als redactie-assistent: om ideeën te toetsen, formuleringen aan te scherpen en technische uitleg helder te maken. De inhoudelijke keuzes, broncontrole en eindredactie zijn humaan.